نرم‌افزار قدیمی روی پل فرماندهی فقط یک ایراد فنی نیست. می‌تواند عملیات شناور را مختل کند و پوشش بیمه را زیر سؤال ببرد. این یادداشت فهرست بررسی عملی خریدار و چارترر را پیش از امضای تفاهم‌نامه ارائه می‌کند.
شناوری که با قیمت جذاب خریداری می‌شود اما نرم‌افزار ناوبری و ارتباطاتش سال‌ها به‌روزرسانی نشده، ممکن است هزینه‌اش را بعد از معامله بگیرد: اختلال در عملیات، توقف و در بدترین حالت، حادثه‌ای که بیمه‌نامه آن را پوشش نمی‌دهد. در بازار زیاد پیش می‌آید که خریدار بدنه، موتور و اسناد رده را با دقت بررسی کند، اما همین دقت را درباره سیستم‌های متصل به شبکه به کار نگیرد. این خلأ تجاری است، نه صرفاً فنی، و باید پیش از قیمت‌گذاری نهایی پر شود.
نرم‌افزار قدیمی چگونه به قیمت شناور راه پیدا می‌کند
امنیت سایبری یعنی حفاظت از شبکه‌ها، رایانه‌ها، نرم‌افزارها و داده‌ها در برابر حمله، آسیب و دسترسی غیرمجاز. تمرکز آن بر اطلاعات است، نه امنیت فیزیکی. با گسترش اینترنت اشیا (IoT) روی شناورها، این موضوع دیگر به شرکت‌های بزرگ کشتی‌رانی محدود نیست و هر مالک و خریداری را درگیر می‌کند.
حمله سایبری ماه مه ۲۰۱۷ که بزرگ‌ترین حمله سایبری تاریخ توصیف شده است، حدود ۲۰۰ هزار سازمان در ۱۵۰ کشور را هدف گرفت و درس آن روشن بود: سیستم‌های قدیمی یا به‌روزرسانی‌نشده بیش از بقیه آسیب‌پذیرند. پس وضعیت به‌روزرسانی و هزینه تعمیر یا تعویض سیستم‌ها باید در ارزیابی عملیاتی و قیمت‌گذاری شناور بیاید، درست مثل وضعیت پوشش رنگ یا عمر ژنراتور.
دریا مسئله را سخت‌تر می‌کند. شناور در دریا به ارتباط ماهواره‌ای با پهنای باند محدود تکیه دارد و دریافت به‌روزرسانی و ابزارهای امنیتی در آن شرایط دشوار است. شناوری که سال‌ها بدون مدیریت فنی منظم کار کرده، احتمالاً عقب‌افتادگی نرم‌افزاری انباشته دارد.
سیستم‌هایی که باید در بازدید دید
سازمان بین‌المللی دریایی (IMO) در سال ۲۰۱۶ نمونه‌هایی از سیستم‌های در معرض خطر سایبری را معرفی کرد. این فهرست کامل و بسته نیست، اما برای تعیین دامنه بازرسی مبنای خوبی است: سیستم‌های پل فرماندهی، حمل‌ونقل و مدیریت بار، رانش و مدیریت ماشین‌آلات و کنترل قدرت، کنترل دسترسی، و سیستم‌های ارتباطی و خدمه.
هنگام بازدید، این موارد را یک‌به‌یک ببینید و برای هرکدام بپرسید که به شبکه یا اینترنت وصل است یا نه: نرم‌افزار ناوبری و نقشه الکترونیکی پل فرماندهی، همراه با نسخه و تاریخ آخرین به‌روزرسانی؛ سیستم‌های ارتباط ماهواره‌ای و مودم‌ها؛ سامانه‌های مانیتورینگ ماشین‌آلات و موتور که داده را به ساحل می‌فرستند؛ کنترل بار، آب توازن (Ballast Water) و پمپ‌ها در شناورهایی که این بخش را دیجیتال دارند؛ و حساب‌های کاربری و رمزهای عبور همه این سیستم‌ها.
دسترسی از راه دور را جدی بگیرید. بعضی شناورها با ابزارهای ناوبری مبتنی بر وب از هر نقطه جهان قابل کنترل‌اند. این برای مدیر ناوگان راحت است، اما همان مسیر می‌تواند برای فردی غیرمجاز هم راه دسترسی به اطلاعات و حتی کنترل شناور باشد. بپرسید چه کسی دسترسی از راه دور دارد، از طریق چه سرویسی، و آیا این دسترسی هنگام تحویل قطع می‌شود.
مستندات لازم و نشانه‌های هشدار
فروشنده‌ای که شناور را منظم مدیریت کرده، معمولاً پاسخ این درخواست‌ها را در دسترس دارد. پیش از رفع موضوعات باز (Subjects) و امضای تفاهم‌نامه خرید و فروش کشتی (Memorandum of Agreement یا MOA)، این‌ها را مکتوب بگیرید: فهرست تجهیزات ناوبری، ارتباطی و مانیتورینگ با نسخه نرم‌افزار؛ سابقه به‌روزرسانی و تعمیر سیستم‌ها، شامل تاریخ و مجری کار؛ فهرست شرکت‌ها و افرادی که دسترسی از راه دور یا سرویس دارند؛ گزارش هر رخداد امنیتی یا اختلال نرم‌افزاری ثبت‌شده؛ نسخه پشتیبان تنظیمات سیستم‌های اصلی؛ و در صورت وجود، رویه مدیریت ریسک سایبری شرکت مالک. پایه چنین رویه‌ای دستورالعمل موقت مدیریت ریسک سایبری IMO است که اول ژوئن ۲۰۱۶ منتشر شد.
در بازدید و گفت‌وگو این الگوها را دنبال کنید: هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید کدام سیستم به شبکه وصل است؛ رمز عبور مشترک روی برگه یا فقط در حافظه خدمه است؛ نرم‌افزاری که سازنده‌اش دیگر پشتیبانی نمی‌کند هنوز روی سیستم‌های اصلی کار می‌کند؛ حساب‌های مدیر قبلی یا پیمانکار سابق فعال مانده است؛ تجهیزات در طول سال‌ها اضافه شده، بی‌آنکه نقشه‌ای از اتصال آن‌ها وجود داشته باشد؛ فروشنده از نمایش تنظیمات سیستم‌ها به بازرس طفره می‌رود.
معمولاً هیچ‌کدام از این موارد به‌تنهایی دلیل انصراف نیست، اما با هم نشان می‌دهند شناور بدون نظم دیجیتال اداره شده است. اگر فروشنده یا مدیر فعلی هیچ‌یک از مستندات بالا را ندارد، این خود یک یافته است و باید در مذاکره روی قیمت اثر بگذارد.
بازرسی پیش از خرید و مذاکره
در بازرسی پیش از خرید (Pre-purchase / Condition Survey) از بازرس دریایی (Marine Surveyor) بخواهید دامنه کار شامل فهرست بالا باشد. بازرس عمومی لزوماً متخصص سایبری نیست؛ اگر شناور سیستم‌های پیچیده یا دسترسی از راه دور دارد، برای همان بخش یک متخصص مستقل بگیرید و هزینه آن را با هزینه اختلال در عملیات شناور مقایسه کنید.
نتیجه بازرسی را به ابزار مذاکره تبدیل کنید. یافته‌ها یا در قیمت لحاظ می‌شوند یا به‌صورت تعهد فروشنده پیش از تحویل در تفاهم‌نامه می‌آیند: به‌روزرسانی سیستم‌های مشخص‌شده، حذف دسترسی‌های قدیمی و تحویل مستندات. در آزمایش دریایی (Sea Trial) هم رفتار سیستم‌های ناوبری و ارتباطی را زیر نظر بگیرید، نه فقط موتور و سکان.
هنگام تحویل، تغییر همه رمزها و قطع دسترسی‌های قبلی را در صورت‌جلسه تحویل و قبول (Protocol of Delivery and Acceptance) یا پیوست آن ثبت کنید. بدون این مرحله، مالک جدید ممکن است شناوری را اداره کند که هنوز دیگران به آن دسترسی دارند.
بیمه و اجاره: جایی که ریسک سایبری به هزینه تبدیل می‌شود
بیمه‌نامه‌های دریایی اغلب حملات سایبری را از پوشش خارج کرده‌اند. پیش از معامله، متن بیمه‌نامه بدنه و ماشین‌آلات (Hull and Machinery یا H&M) را با کارگزار بیمه مرور کنید و بپرسید استثنای سایبری دقیقاً چه چیزی را شامل می‌شود. پوشش باشگاه حمایت و غرامت (P&I Club) را هم جداگانه بسنجید. شرکتی که سطح کافی امنیت سایبری ندارد، هم با ریسک مالی روبه‌روست و هم با ریسک قانونی، و اگر اختلال به زیرساخت‌های حیاتی برسد، احتمال مداخله دولت وجود دارد.
اگر چارترر هستید، بدون بررسی سیستم‌های متصل وارد اجاره زمانی (Time Charter) نشوید. اختلال در ناوبری یا ارتباطات می‌تواند به توقف و اختلاف بر سر خارج از اجاره (Off-hire) برسد. وضعیت سیستم‌ها را در بازرسی آغاز و پایان اجاره (On-hire / Off-hire Survey) ثبت کنید و مسئولیت اختلال‌های نرم‌افزاری را در قرارداد صریح بنویسید.
فهرست اقدام پیش از امضا
سیستم‌های متصل را شناسایی کنید، سابقه به‌روزرسانی را مکتوب بگیرید، دسترسی از راه دور را مشخص کنید و هنگام تحویل قطع کنید، پوشش بیمه را پیش از امضا بسنجید و هزینه اصلاح را در قیمت یا در تعهدات فروشنده پیش از تحویل بیاورید. سطح بررسی را با نوع شناور تنظیم کنید: یک بارج ساده و یک شناور یدک‌کش، جابه‌جاکننده لنگر و تدارکاتی (AHTS) مجهز به موقعیت‌یابی پویا (Dynamic Positioning یا DP) به یک عمق بررسی نیاز ندارند.
اگر در حال انتخاب شناور هستید، آگهی‌های فروش یدک‌کش، کشتی باری عمومی، بارج، AHTS و دیگر انواع را در شیپو مارکت ببینید. اگر مالک هستید، ثبت آگهی رایگان است و مستندات فنی و سایبری آماده، شناور شما را در نگاه خریدار جدی اعتمادپذیرتر می‌کند. شماره تماس کاربران در سایت منتشر نمی‌شود و ارتباط از طریق کارشناسان شیپو مارکت انجام می‌شود. برای مشورت درباره بررسی یک شناور مشخص، مستقیماً با من تماس بگیرید.