
نوع قرارداد اجاره روشن میکند که هزینه سوخت و بندر با کیست، کنترل تجاری شناور با چه کسی است و ادعای صاحبان کالا به کدام طرف میرسد. این مرزها را پیش از امضا روشن کنید، نه در جریان دعوا.
سه قالب و سه شیوه تقسیم ریسک
اجاره سفری. در اجاره سفری (Voyage Charter)، مالک (Shipowner) کشتی را برای یک سفر مشخص در اختیار میگذارد. تصمیم تجاری، ریسک و هزینه بهرهبرداری با خود اوست و در برابر آن کرایه حمل (Freight) میگیرد. اجارهکننده (چارترر) (Charterer) محموله را فراهم میکند و کرایه حمل توافقشده را میپردازد.
اجاره زمانی. در اجاره زمانی (Time Charter)، نگهداری، تعمیر، خدمه و ریسک حوادث دریایی با مالک است و او باید منافع خود را بیمه کند؛ در مقابل، ظرفیت درآمدزایی شناور را در برابر اجارهبهای روزانه (Hire) به اجارهکننده میسپارد. اجارهکننده سوخت، عوارض بندری، هزینه اسکله و آبراه دسترسی، کمیسیونها و کارگران بارگیری را میپردازد و مسئول درستی چیدمان محموله است.
اجاره دربست. در اجاره دربست بدون خدمه (Bareboat / Demise Charter)، کنترل کامل شناور همراه با مسئولیت حقوقی و مالی آن به اجارهکننده منتقل میشود و او تقریباً از هر نظر در جایگاه مالک قرار میگیرد.
کنترل تجاری با اجارهکننده، ناوبری با فرمانده
در اجاره زمانی، تصمیمهای تجاری به اجارهکننده منتقل میشود، مگر اینکه قرارداد صریحاً ترتیب دیگری گذاشته باشد؛ اما هدایت و اداره فنی کشتی با فرمانده است که به نمایندگی از مالک تصمیم میگیرد. در رویه قضایی انگلیس، لرد هابهاوس در پرونده Whistler علیه Kawasaki اجاره زمانی را قرارداد حمل ندانست و آن را قرارداد ارائه خدمات یک کشتی دارای خدمه توصیف کرد.
پیامد عملی. در اجاره سفری، مالک معمولاً فقط به پیمودن مسیر متعارف ملزم است و تعهد سرعت مشخصی ندارد؛ در اجاره زمانی، شرط اعزام با حداکثر سرعت (Utmost Despatch) رایج است. سرعت، مصرف سوخت و مرجع تصمیم درباره آن را در قرارداد اجاره کشتی (چارترپارتی) (Charter Party) صریح بنویسید. تعهد اجارهکننده به بازگرداندن شناور در وضعیت مناسب را هم با بازرسی آغاز و پایان اجاره (On-hire / Off-hire Survey) مستند کنید.
چه کسی در برابر صاحب کالا حملکننده است؟
رابطه مالک و اجارهکننده تابع شرایط چارترپارتی است و مقرراتی مانند مقررات لاهه ویسبی (Hague-Visby Rules) معمولاً فقط زمانی میان این دو اجرا میشوند که با شرطی در قرارداد گنجانده شده باشند. در برابر اشخاص ثالث، این مقررات حملکننده (Carrier) را مالک یا اجارهکنندهای میدانند که با فرستنده (Shipper) قرارداد حمل بسته است.
ریسک اجارهکننده زمانی. اجارهکننده سفری معمولاً حملکننده شمرده نمیشود، اما اجارهکننده زمانی ممکن است حملکننده شناخته شود. دادگاههای دریایی کانادا از میانه دهه ۸۰ میلادی اجارهکننده زمانی را در صورت وجود چند نشانه حملکننده دانستهاند: نامش در بارنامه دریایی (Bill of Lading) آمده باشد، بارنامه را به نمایندگی از فرمانده امضا کرده باشد یا وجوه مربوط به محموله را دریافت کرده باشد. شرط دربست (Demise Clause) هم این ریسک را کاملاً از بین نمیبرد. این جایگاه بهویژه در ادعاهای تحویل کالا و هنگام ناتوانی یکی از طرفین در پرداخت، سرنوشت پرونده را تعیین میکند.
تماس:صفحه دکتر کوهستانی
